|
administrator
|
 |
« : مه 09, 2010, 10:33:38 » |
|
هنوز چندقدمي از هياهو و رفت و آمد مارپيچ آدم ها درميان صف ماشين ها دور نشده اي كه دنياي تازه اي دربرابرت چهره مي گشايد. اينجا صداي گنجشك ها رساتربه گوش مي رسد. باريكه آبي ازميان سبزه هاي تازه رسته مادي آرام و بي شتاب راه بازمي كند و درميانه ي خيابان همچون آبشاركوچكي به شبكه هاي ديگر مي پيوندد تا بارديگرتنيده در شريان اصلي زنده رود زندگي كند. بيدهاي مجنون درهر گوشه سربرآورده اند و نام محله را با پيچش هر نسيم دردل زلف هاي سبزشان تداعي مي كنند.
اينجا محله بيد آباد است. محله اي درشمال زاينده رود كه درجريان چنگ اندازي بولدوزرها و احداث معابر جديد چند پاره و به بخش هاي كوچكتري تقسيم شده است. بيدآباد ، عليقلي آقا ، درب كوشك ، شيش بيدآباد ، شاطرباشي و ميرزا آقا هنوز به عنوان يك مركز محله پابرجا مانده اند و زندگي درآنها رونق دارد.
اين محله در قرن 4 هجري خارج از دروازه هاي شهر بوده اما در قرن پنجم جزئي از اصفهان بشمار مي رفته است . در دوران صفويه بيدآباد از ارزشي خاص برخوردارشد تا آنجا كه رجال روزگار مانند عليقلي آقا مبادرت به احداث بناهاي عام المنفعه در آن كردند. در دوره قاجار نيز محله بيدآباد اهميت بسيار زيادي پيدا كرد و با احداث مسجد سيد بر موقعيت آن افزوده شد .
اين محور از چهارباغ پائين ، خيابان جامي و مقبره شيخ ابومسعود شروع شده و با عبور از بازارچه و مجموعه عليقلي آقا و خيابان مسجد سيد از طريق بازارچه بيدآباد به بازارچه شاطرباشي و خيابان كوشك مي رسد و از آنجا از طريق بازارچه رحيم خان به مادي فدن و مجموعه مسجد و مدرسه درب كوشك منتهي مي شود. به دليل نزديكي محله بيدآباد با چهارباغ عبّاسي و محلات بزرگي چون عبّاسآباد،دربكوشك و دردشت بعد از صفويه هم از موقعيت ممتازي برخوردار بوده و بناها و آثار بسياري را داراست.
ي عليقلي آقا و آثارپابرجايش
عليقلي آقا يكي از خواجه سرايان نيكوكار زمان شاه سلطان حسين صفوي بود كه در زمان حيات با بركتش، مسجد و بازار و سرا و چهار سوق زيبايي به نام خود و در محله بيد آباد اصفهان ساخت.
از جلوي مسجد عليقلي آقا مادي فدن يا فدا عبور مي كند و سردر مسجد به سمت مغرب است. مسجد، صحن نسبتاً كوچك و زيبايي دارد و شبستان آن با كاشي هايي از نوع گره كاري تزئين شده است. كتيبه سردر به خط ثلث قهوه اي رنگ به خط علي نقي امامي و تاريخ 1122 هجري قمري است.
در اين كتيبه به نام شاه سلطان حسين و عليقلي آقا اشاره شده است. شبستان زيبا و نفيس مسجد در شرق حياط قرار دارد و بر كتيبه آن با خط نستعليق سفيد بر زمينه كاشي لاجوردي اشعاري نوشته شده است. مفاد اين اشعار حاكي از اين است كه شبستان در سال 1297 هجري قمري زمان سلطنت ناصرالدين شاه قاجار به مسجد افزوده شده است. خطاط اين كتيبه عبدالجواد و استاد كاشيكار آن محمد اسماعيل است.
در جنوب ايوان محراب زيبايي است كه ازاره آن سنگ مرمر و ديوارهاي بالا با كاشيكاري معرق تزئين شده است.
اين مسجد به لحاظ وجود خطوط زيباي ثلث و نستعليق مربوط به عصر صفويه و قاجار و كاشيكاري نفيس يكي از بناهاي ارزشمند اصفهان به شمار مي رود.
ي حمام عليقلي آقا
حمام عليقليآقا روبروي مسجد عليقليآقااحداث شده وداراي ويژگيهاي منحصربه فردي است . حمام مردانه و زنانه شامل قسمتهاي مختلفي از جمله ورودي سربينه، گرمخانه، خزينه، چهار حوض، شاه نشين و ... مي شود كه داراي تزئينات نقاشي و كاشيكاريهاي زيبا است.اين حمام در سال 1112 هـ.ق ساخته شده و به شماره 226 در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده و هم اكنون به عنوان يك موزه مردم شناسي تجهيز شده است.
ي بازارچه و چهار سوق عليقلي آقا
عليقليآقا دو بازارچه عمود بر يكديگر ساخت و چهارسوي بسيار زيبايي را در اين مجموعه به وجود آورد كه از چهارسوهاي قابل توجه در اين شهر است و بسياري از پژوهشگران از آن بازديد كرده و دربارهي آن مطلب نوشتهاند.
ي كاروانسراي عليقلي آقا
در حال حاضر اين كاروانسرا مخروبه است و هيچ استفادهاي از آن نميشود ولي مرحوم جناب در كتاب الاصفهان مينويسد كاروانسراي عليقليآقا 40 متر طول و 22 متر عرض دارد .
ي جوي بابا حسن
جوي باباحسن شاخهاي از نهر فدن است كه از جلو حمام و مسجد عليقليآقا ميگذرد. مرحوم حاجميرزا حسنخان جابريانصاري در كتاب تاريخ اصفهان مينويسد:نهر باباحسن كه شعبهاي از مادي فدن است، ميان مسجد و حمام مي گذرد.
دكتر لطفاله هنرفر در مورد وجه تسميه اين نهرهنگام معرفي مدرسه باباقاسم در پاورقي به اين نكته اشاره ميكند، كه در فاصله سال 700 تا 900هجري عدهاي از دراويش و متصوفه در اصفهان زندگي ميكردهاند كه عنوان بابا داشتهاند و بعد از معرفي چند عارف به بابا حسن در محله بيد آباد اشاره مي كند.
ي خانه بخردي
اين خانه معروف به خانه حاجرسوليها است. امّا پس از آن كه آخرين مالك خانه نام خانوادگي خود را به بخردي تغيير داد اين خانه نيز به اين نام مشهور شد.
به طوري كه امروز به هر دو اين نامها شناخته ميشود. ساختمان اين خانه در اواخر سلطنت ناصرالدين شاه قاجار شروع ميشود و قسمتهايي از آن در دوران سلطنت او به پايان ميرسد امّا قسمتهاي ديگر مثل زيرزمين شمالي نا تمام ميماند. اين خانه در اصل دو حياط داشته كه تالار در وسط اين دو حياط بوده و مشرف به حياطهاي بوده است از ظاهر بنا چنين استنباط ميشود كه جبهه شمالي آن حياط خلوت و قسمت جنوبي اندرون بوده است. خانه بخردي تزئينات خاص اواخر دوران قاجار را دارد و بدنه حياط با گچبري و نقاشي تزئين شده است.خانه بخردي در مالكيت سازمان ميراث فرهنگي است و در فهرست بناهاي تاريخي ايران ثبت شده است و در حال حاضر در دست مرمت مي باشد.
ي بقعه شيخ ابو مسعود رازي
شيخ ابومسعود احمدبن فرات رازي يكي از دانشمندان و محدثين بزرگ قرن سوّم هجري است كه در محلي كه امروز بقعه مسعوديه ناميده ميشود به هدايت و ارشاد مردم ميپرداخته است، كه در آن روزگار به محله شيخ ابومسعود و خانقاه شيخ ابومسعود هم مشهور بوده است و مورخيني كه از قرن چهارم هجري به بعد درباره اصفهان مطالبي نوشتهاند آن را شامل مجموعهاي وسيع مركب از خانقاه و بازار و چهارسو و حمام و باغ نوشتهاند. از اين مجموعه مشهور امروز سردر قابل توجهي بر جاي مانده است.
بر بالاي اين سردر كتيبه زيبايي به خط ثلث با كاشي سفيد معرق بر زمينه لاجوردي نوشته شده است .در پايان اين كتيبه تاريخ 895 هـ .ق و نام يعقوب بهادرخان )سلطان يعقوب تويونلو( و كاتب آن )كمالبن شهاب الكاتب اليزوي( آمده است. بقعه شيخ ابومسعود به شماره 219 به ثبت آثار تاريخي رسيده است.
|
